هدايت ، گاه تكوينى و به وسيلهء رسول باطنى يعنى عقلى سليم است كه خود انسان حسن و قبح را درك كند و راه نيكو را انتخاب نمايد ، و گاه تشريعى و به واسطهء فرستادن پيامبر و كتاب آسمانى است كه جامعه را به‌سوى راه راست هدايت كند ، و خداوند هر دو را به جوامع بشرى عطا فرموده است . « صَرطَ الَّذِينَ انْعَمْتَ عَلَيْهِمْ » يعنى : راه راست كسانى كه به آنها نعمت بخشيده‌اى . اين موصول « الذين » منطبق نيست جز بر انبيا و ائمّهء معصومين عليهم السلام زيرا مراد از نعمت ، نبوت و ولايت و عصمت و نعمت‌هاى ديگرى است كه از شئون آن مراتب و منازل است ، نه نعمت دين ، زيرا اين نعمت ، صراط آنهاست . « غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَ لَاالضَّآ لِّينَ » يعنى : آنان كه نه مورد غضب قرار گرفته‌اند و نه گمراهند . اين دو وصف ، صفتِ « الّذين » يا بدل از آن است . يعنى آنها اين چنين‌اند كه نه عمداً از راه مستقيم منحرف شده‌اند تا مورد غضب خدا باشند ، و نه جهلًا و از روى خطا تا جزء گمراهان باشند . * * *